O człowieku który rozczytywał znaki tajemnicze
czyli o zakodowaniu kodu
co nazwane też jest o poszukiwaniu sensu życia
Praca artystyczna „work in progress” realizowana w różnych technikach od 1988r.
Inspiracją dla przedsięwzięcia była starosłowiańska inskrypcja wyryta na grocie oszczepu, datowana na początek naszej ery. Inskrypcja – nie odczytana – jest formą graficzną oscylującą między symbolem a literą. Postanowiłem odszyfrować rzeczoną posługując się narzędziami i metodami nielingwistycznymi: obrazem, dźwiękiem, formą rzeźbiarską, intuicją.
(1988) performance / Skoki, Dom pracy twórczej PWSSP Poznań
Realizacja przebiegała w formie performance. Polegał on – w skrócie – na przetransponowaniu obrazu znaków na cztery zapisy nutowe jednogłosowe, odśpiewaniu owych zapisów i nałożeniu ich na siebie. Czterogłosowa pieśń powstała po tych zabiegach była pierwszym odczytaniem inskrypcji.
(1989) książka artystyczna / PWSSP Poznań
Ilustrowana Księga (tekst w stylistyce 17-wiecznych pism hermeneutycznych) – opisująca przebieg performance jako proces wtajemniczenia. Powstawanie Xięgi stało się kluczem do auto-analizy wcześniejszych prac plastycznych oraz analizy procesu twórczego.
(1990 – 1994) Praca dyplomowa PWSSP / prezentacja przestrzenna / Poznań, CK.Zamek
380 stron tekstu oraz 380 ilustracji formatu A3, 20 linorytów formatu 60X60cm, kilka fotografii, obiekty z żelaza, mobil, nuty, muzyka odtwarzana z taśmy oraz tekst czytany na żywo symultanicznie przez 5 osób. Wystawa była pracą dyplomową Jacka Hałasa na Wydziale Malarstwa, Grafiki i Rzeźby PWSSP Poznań (promotor Jarosław Kozłowski).
W kolejnych latach forma prezentacji ulegała przekształceniom, by ostatecznie w 1994r. uzyskać postać księgi formatu 60X60cm w trzech woluminach odczytywanej z towarzyszeniem muzyki.
(2004) ԱՌԱԿՍԻ / the Book performance, wystawa, koncert
„International Biennial of Contemporary Art” – (Gyumri, Armenia)
Realizacja przebiegała w trzech etapach :
- performance nawiązujący do pierwszej realizacji z 1988 r. realizowany na bazie alfabetu ormiańskiego,
- pokaz tekstu, ilustracji i obiektów w przestrzeni (instalacja ”the Book – colours of Armenia”)
- Koncert muzyki improwizowanej bazujący na 27 prostych motywach wg istniejącego zapisu nutowego powstałego w trakcie procesu odczytywania w 1990 (pierwsza realizacja w tej formie)
Do koncertu Jacek Hałas zaprosił muzyków poskich oraz ormiańskich z różnych środowisk. Skład koncertu: Jacek Hałas – fortepian, Azat Herajsz – Kemancza, Maciej Filipczuk – skrzypce, Michał Żak – flet, klarnet
(2005) Xięga koncert / Poznań, klub jazzowy Blue Note
Koncert muzyki improwizowanej realizowany w ramach „Festiwalu liry korbowej Zakręceni 2005” zatytułowany „The Book – work in progress”. W poznańskim klubie jazzowym Blue Note spotkali się: Pascal Lefeuvre (lira korbowa), awangardowy perkusista Andrzej Karpiński, pianista Witold Oleszak, skrzypek Maciej Filipczuk i flecista Michał Żak oraz autor projektu Jacek Hałas (fortepian).
(2010) Xięga / Trzewia – opera improwizowana
„dwadzieścia siedem powiastek o substancjach cielesnych i eterycznych”
Olsztyn, Festiwal improwizacji „Dzianie się”
Organy, części ciała i substancje organizmu ludzkiego przez wiele stuleci przyporządkowano pierwiastkom natury. Nie inaczej miała się rzecz z kolorem, liczbą czy wręcz traktowaniem człowieka jako modelu Makrokosmosu. Barwa, podobnie jak kształt czy dźwięk, stanowi integralną część podmiotu, a w myśleniu symbolicznym kolory reprezentują fragmenty wszechświata i są zarówno ich częścią jak i reprezentacją.
Zakładam, że stara inskrypcja zachowała ślad metajęzyka, którym można wyrazić model Makrokosmosu . W poszukiwaniu tegoż tym razem do improwizowanej sesji Jacek Hałas zaprosił artystów z różnych dziedzin sztuki.
Muzycy / tworzywo – motywy muzyczne z Księgi, improwizacja wokalna, instrumenty perskie, fortepian, perkusjonalia, gitara basowa – Jacek Hałas, Mieczysław Litwiński, Przemek Parszutowicz, Michał Biela; Aktor / tworzywo – ciało, ruch, fizyczność – tancerz butoh – Takayuki Ishihara; Plastyk / tworzywo – obraz, multimedia, wizualizacje – Sylwek Łuczak, Ula Mianowska
(2012) Xięga Nawii / Orla, Białowieża
Wertep Festival / dwie realizacjie – synagoga Olra, zagajnik dębowy w Białowieży
Xięga Nawii to kolejna próba odczytania tajemniczej inskrypcji. Nawie – słowiańskie zaświaty – symbolicznie opisywane jako wielka zielona równina, pastwisko dusz, to miejsce w którym możemy spotkać zarówno realne, jak i legendarne postaci, zmarłych i nienarodzonych, bohaterów zapomnianych po wsze czasy. Kluczem otwierającym drzwi tej krainy są ludowe pieśni, przyśpiewki, tańce, każdy zaś koncert odkrywa nowe trakty i ścieżki na zapomnianej mapie. Towarzyszami podróży będą dwaj wytrawni eksploratorzy pokładów wyobraźni:
- Ponadwrażliwy Elektronik Michał Jacaszek
- Mistrzowie Światłocienia Ula Mianowska/Sylwek Łuczak.
(2012) Xięga – czytanie / Poznań, Lublin
Powrót do źródeł. Materią wyjściową dla improwizacji są teksty zawarte w formie książkowej „Xięgi”.
Poznań 17.10.2012 godz. 24.00 Radio Afera
Jacek Hałas – czytanie, Rafał Zapała – elektronika live
Dwóch artystów, którzy spotykają się po raz pierwszy : Jacek Hałas jako źródło dźwięku – głos, sam wolumin jako „obiekt dźwiękowy” oraz komentarze towarzyszące odczytywaniu wykonywane na ludowe instrumentach /lira korbowa, akordeon, drumla, flet pasterski/. Wszystko, co wychodzi od Hałasa – nim dotrze do ucha słuchacza, znajdzie się na elektronicznym „warsztacie” Rafała Zapały gdzie zostanie poddane dekonstrukcji i uzyska nowe, nieznane brzmienie.
Lublin 6.12.2012, Warsztaty Kultury
Jacek Hałas – komentarze muzyczne
Maciej Wyczański – głos, interpretacja tekstu, Rafał Zapała – elektronika live, Radek Bułtowicz – wizualna „oprawa” live
Cztery przestrzenie w których poszukujemy odpowiedzi na to, o czym mówią tajemnicze znaki zawarte na pierwszych kartach Xięgi. Cztery strony świata sztuki, z których przybywamy. Tworzywo – tekst Xięgi – poddane zostanie wielokrotnej „obróbce”. Po pierwsze interpretacji znakomitego mówcy, specjalisty od Wielkich Romantycznych Monologów aktora Macieja Wyczańskiego. Po drugie interpretacja ta, jak i sam tekst Xięgi komentowany będzie na żywo przez Jacka Hałasa na ludowych instrumentach akustycznych /głos biały, lira korbowa, akordeon, drumla, flet pasterski/. Po trzecie głos, interpretacja oraz komentarze nim trafią do ucha słuchacza, zostaną poddane „obróbce” na elektronicznym warsztacie Rafała Zapały. Po czwarte treść Xięgi, jak i forma jej prezentacji oraz komentarzy stanowić będzie pożywkę dla wizualnych wariacji Radka Bułtowicza.
(2014) Xięga Nawii Duet – Poznań, Wielkie Otwarcie Bramy Poznania ICHOT
Wiele lat temu natrafiłem przypadkowo na starosłowiańską inskrypcję wyrytą na grocie oszczepu pochodzącym z początków naszej ery. Osiem nieodczytanych znaków towarzyszy mi od tamtego czasu i wiele razy podejmowałem próbę odczytania tego tajemniczego przesłania z przeszłości. Tym razem kluczem do szyfru są ślady po słowiańskiej mitologii zachowane się w obrzędowych pieśniach, rytualnych tańcach, ludowych podaniach. Na wielkiej zielonej równinie Nawii spotkają się realne i legendarne postacie, zmarli i nienarodzeni, bohaterowie pamiętani, i ci zapomniani po wsze czasy. Koncert „Xięga Nawii” jest rodzajem „przewodnika” po tej krainie, swoistą mapą traktów głównych, bocznych dróg i wąskich ścieżek prowadzących donikąd, rozpisanym na wyjątkowy dwugłos etnicznych i elektronicznych brzmień. Spotkanie dwóch znakomitych artystów – Jacka Hałasa i Michała Jacaszka – działających na co dzień w różnych przestrzeniach dźwiękowych, zaowocowało koncertem, który opowiada o odległej przeszłości językiem przyszłości.
Realizacja: szorstki Akustyk Jacek Hałas & Ponadwrażliwy Elektronik Michał Jacaszek
Xięga χορεία
Chorea (gr. χορεία, choreia) jest tańcem grupowym, tańczonym w kole (χορεύω σε κύκλο), któremu towarzyszy śpiew (chór). Znany był w starożytnej Grecji, odwoływał się do niego Homer w swoim poemacie epickim Iliada. Mimo że Grecja nie jest wyłączną ojczyzną tego tańca, to właśnie z tańca greckiego chorea wywodzą się nazwy określające tańce korowodowe tego rodzaju w innym krajach: horo w Rumunii, Mołdawii i Izraelu; choro w Bułgarii, czy chorowod w Rosji. Istniało wiele rodzajów chorei: modlitwa (czego echem pozostaje dzisiejsza procesja), przejście (kondukt pogrzebowy ), zaślubiny (korowody weselne) czy po prostu zabawy (tańce korowodowe).
Istotą poszukiwań jest zaproszenie do wspólnego tańca (chorei). Jest to możliwe jedynie wtedy, gdy tańczący znają wspólny krok i nutę. W przypadku tego projektu krok i nuta to stały zestaw startowy – zapis nutowy utworu muzycznego składającego się z 26 taktów, które powstały wiele lat temu, u początków przedsięwzięcia. Wtedy to dość swobodny zapis performance uzyskał formę wizualną oraz rytm, brzmienie i prosty tekst. To zapis dość obiektywny, ponieważ pozyskany poprzez przypadkowe lub mechaniczne zabiegi na wyjściowym materiale. Może więc ten „alfabet” być bazą do tworzenia – za każdym razem – nowego języka służącego zarówno porozumieniu między uczestnikami zdarzenia.
To improwizowane sesje, w których zakładam udział artystów z różnych dziedzin sztuki. Podstawą improwizacji są proste motywy muzyczne otrzymane przeze mnie w procesie analizy i przekształceń wizualno – muzycznych inskrypcji starosłowiańskiej. Zakładam, że w czasach mitycznych istniał metajęzyk sztuki przejawiający się w różnych jej odmianach, dziedzinach – ale zrozumiały i czytelny dla każdego człowieka. Mimo, iż potem ów metajęzyk przestał funkcjonować, do dzisiaj możemy znajdować jego ślady. Na pewno tradycje są przechowalnią śladów po owym uniwersalnym kodzie . Myślę, że stworzenie warunków specjalnych, takich jak wybór miejsca, podwyższony poziom koncentracji zaproszonych gości wywołany sytuacją improwizacji, konfrontacja twórców poruszających się w różnych przestrzeniach oraz posługujących się różnymi narzędziami, formami ekspresji, językami pozwoli nam choć na chwilę zbliżyć się do tego zapomnianego języka wspólnoty.
