2022
Jacek Hałas (Polska) / Andrij Liaszuk (Ukraina).
Spotkanie dwóch artystów, dwóch opowieści i dwóch tradycji które, choć bliskie, to jednak różne. Spotkanie na mostach, którym przechodzimy między wątkami, tematami, melodiami.
Na kładce, który za wąska, by się minąć.
Na werbowej doszczeczce.
Wędrujący po terenach dawnej Rzeczypospolitej dziadowie-lirnicy śpiewali pieśni o świętych, o cudownych objawieniach, o końcu świata i Sądzie Ostatecznym, o śmierci i pośmiertnej wędrówce dusz, ballady oparte na wątkach biblijnych i apokryficznych, oraz historie o najważniejszych śwaitowych wydarzeniach – bitwach epidemiach, spektakularnych zwycięstwach i porażkach, czy przerażających morderstwach. Bogaty i zróżnicowany tematycznie oraz językowo repertuar pieśniowy słowiańskich aoidów charakteryzował się tym, iż w obrazowy sposób ukazywał ogólnoludzkie prawdy, jednocześnie przypominając o wynikających z nich zasadach moralnych.
Ukraińską i polską tradycję lirniczą, choć przenikały się na wielu obszarach i przez wiele pokoleń, dzieliły jednak istotne różnice. Polska bardziej zindywidualizowana i zanarchizowana, bardziej urozmaicona w przekazie, często antyklerykalna, nie została nigdy zinstytucjonalizowana, ale też nie stała się nigdy trwałym elementem kultury narodowej. Inaczej ukraińska, która u swego zarania była naznaczona etosem kozackim. Sicz Zaporoska, którą uznaje się za strukturę polityczną i społeczną stanowicą podwaliny pod przyszłą organizację pastwową i narodową Ukraińców, odegrała niezaprzeczalną rolę w popularyzacji tej tradycji. Bandurzyści, kobziarze i lirnicy pełnili bardzo ważną rolę w życiu Kozaków i znajdowali się najczęściej na wysokim szczeblu hierarchii społecznej. Wynikało to z wpływu, jaki wywierali poprzez swoją twórczość na scalanie narodu i podtrzymywanie więzi wspólnotowej. Cerkiew nadała kobzarstwu ukraińskiemu ramy ogólnospołecznej instytucji, której członkowie uczyli się w specjalnych akademiach gry, śpiewu i tekstów pieśni. Specyfika ukraińskiej tradycji lirników jako organizacji cechowej skutkowała tym, że środowisko to było dość hermetyczne, a większość repertuaru oraz technik wykonawczych przekazywana była tylko w tradycji ustnej. Do dziś jest to bardzo indywidualny przekaz, którego doświadczyć można przede wszystkim w osobistym kontakcie.
To zdarzyło się po raz pierwszy kilka lat temu, gdy Jacek Hałas i Andrij Liaszuk spotkali się na Lirnickiej Pokrowie w Rivnem na Ukrainie. To święto wyjątkowe, odwołujące się do tradycji lirniczych zjazdów związanych z prawosławnym świętem Покрови Пресвятої Богородиці (Opieki Matki Boskiej) które przypadało 14 października i gromadziło wokół cerkwi i monastyrów ogromne rzesze wędrownych śpiewaków. Wtedy odkryliśmy, że co najmniej kilka utworów z naszego repertuaru to bliźniacze motywy. To odkrycie zainspirowało nas do pogłębiania poszukiwań, by finalnie zaowocować programem “Mosty”, w którym przywołujemy to, co wspólne w melodiach, tekstach, opowieściach z ludowych przekazów.
Wierzymy, że tworzenie takich artystycznych mostów jest szczególnie ważne w sytuacji politycznych napięć, ksenofobii i nacjonalizmów. Równie ważne jest mówienie o duchowości, mistyce, dobrach niematerialnych i ponadnarodowych, a te właśnie tematy są esencją zapomnianej sztuki dziadów/lirników.
Śpiewak, lirnik. Pochodzi z Kowla na Wołyniu, jest absolwentem Państwowego Instytutu Kultury w Równem. Brał udział w badaniach etnograficznych na zachodnim Polesiu i Wołyniu. Od wielu lat interesuje się grą i wyrobem ludowych instrumentów. W celu popularyzacji sztuki ludowej stworzył w 2008 roku projekt „Etnoground” złożony z szeregu przedsięwzięć kulturalnych i imprez plenerowych. Zajmuje się działalnością edukacyjną wśród dzieci i młodzieży. Jest członkiem działającego w Równem zespołu Silska Muzyka. Zafascynowany jest poleską i wołyńską tradycją lirniczą, sam gra na lirze korbowej od 2011 roku. Występuje na festiwalach, jarmarkach, w muzeach, na ulicy i przed bramą Ławry w Poczajowie.
Program koncertu:
Spotkanie na moście / MOSTY / Зустріч на мосту – програма
Sybilla nowa / Jacek solo / моральні настанови /
Душа з тіла / Dusza z ciała / духовна пісня /
Andrij pierwszy całą swoją pieśń, Jacek kontynuuje historię (na melodię Andrija), gramy razem
Про святого Георгія / Św Jerzy / апокрифи /
Śpiewamy na zmianę – Andrij pierwszy, Jacek zaczyna od Alleluja, ktore nakłada się na koniec ostatniego wersu
Jasieńko / Чорноморka / балада /
Jacek zaczyna – potem historia na zmianę , nieregularna ilość zwrotek, , Jacek od cz III z rytmem,
5. Три могили / Święta Halina / містична пісня /
Jacek zaczyna od pierwszej zwrotki, potem dodaje “Alleluja” pod tekstem Andrija, kolejne zwrotki Jacek śpiewa na “Alleluja” Andrija
6. Три ангела / Jest tam dróżka / духовна пісня /
Każda zwrotka dzieli się na 4 segmenty, Andrij śpiewa pierwszy / Jacek kolejne fragmenty pomiędzy segmentami Andrija
7. явор / Kaleda / архаїчний /
Andrij śpiewa całość, na koniec gra instr. rytm na 7/8 (2,2,3)/ Andrij gra rytm, Jacek śpiewa całość na rytmie Andrija 7/8 (3,2,2)
8. Cвятий Mихаїл / Św Michał / пророча пісня /
Śpiewamy równolegle dwie pieśni, gramy dwie melodie jak dwóch lirników którzy siedzą pod cerkwią (2 lub 3 x )
9. Про битву під Оршею / Świteź / історична пісня /
Andrij gra i śpiewa w rytmie 4/4, Jacek w rytmie 3/4 / wg podziału zwrotek, na końcu gramy razem instrumentalnie z rytmem / 2 x
10. Нема-в-світі-Правди / Andrij solo / моральні настанови /
Program zaprezentowany został na Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Opowiadania 2022
